معرفی کتاب راه و رسم پدر و مادر شدن

وقتي زوجي جوان زندگي مشترك را آغاز مي‌كنند، وقتي گام در مسيري مي‌گذارند كه بايد با يكدلي و همراهي بپيمايند، يكي از دغدغه‌هاي جدي‌شان تولد فرزند است.فرزندي كه به زندگي آنها معنايي تازه مي‌بخشد اما با خود مسائل و درگيري‌هاي ذهني‌اي را هم به محيط خانواده مي‌آورد. پس از رسيدن به دركي مشترك از زندگي و چگونگي گذشتن از پستي و بلندي‌هاي آن كه مهم‌ترين نقطه تفاهم يك زوج است، شايد بتوان تولد فرزند و تربيت او را نقطه عطف اين راه دانست.به همين دليل متخصصان و متفكران در گوشه و كنار جهان، كتاب‌هايي متنوع از تجربه‌هاي مختلف گرد‌آوري و منتشر كرده‌اند تا در هياهوي جهان امروز، پدرها و مادرها بتوانند دقايقي را هم به اين مهم، يعني راه‌هاي تربيت فرزند بپردازند.

كودك مانند نهالي نورس است. هر نهالي براي آن‌كه رشد كند به زمين خاص و مقدار معيني نور، آب، سايه و آفتاب نيازمند است. هر كودكي نيز تحت شرايط و اوضاع مناسب وبا ويژگي‌هاي خاصي رشد مي‌كند هرگاه اين زمينه‌ها فراهم شود، وي همچون نهالي پس از روييدن به مرحله شكوفايي مي‌رسد. مساعدترين محيطي كه بايد چنين زمينه‌هايي را براي كودكان فراهم آورد كانون مقدس خانواده است. بخش مهمي ازسعادت و شقاوت آدمي در ادوار مختلف زندگي در گرو نوع تربيت دوران كودكي اوست. براين اساس مي‌توان دوران كودكي را مهم‌ترين دوره براي شكل گيري شخصيت آدمي نام برد.

پس هر پدر و مادري موظف است در مورد اساسي‌ترين مسأله زندگي، يعني موضوع تربيت فرزند بكوشد و در اين باره برنامه‌ريزي صحيح و دقيقي داشته باشد. مسووليت خانواده‌ها در تربيت فرزند از مهم‌ترين مسائلي است كه قرآن روي آن تكيه كرده و آن را يكي ازويژگي‌هاي مؤمنان راستين برشمرده و فرموده است:

«بندگان خاص خداوند رحمان كساني هستند كه پيوسته روي به درگاه پروردگار آورده و مي‌گويند: پروردگارا از همسران و فرزندان ما كساني را قرار داده كه موجب روشني چشم ما گردد.»

امام چهارم(ع) درباره انجام اين مسووليت حساس و سنگين از خداوند ياري طلبيده واز درگاهش چنين خواسته است:

«پروردگارا؛ مرا در تربيت و تأديب فرزندان و نيكي به آنها ياري فرما.»

كتاب «فرزند خوشبخت» حاوي سلسله بحث‌هايي است درباره راه و رسم پدر و مادر شدن كه اگر در هر خانواده‌اي به مرحله اجرا در آيد اعضاي آن را از لذت‌هاي واقعي زندگي برخوردار مي‌كند و طعم سعادت را به آنها مي‌چشاند.

***

امروز ما در جنبه‌هاي مختلف زندگي با حجم گسترده‌اي از اطلاعات مواجه هستيم كه اگر دسته‌بندي و مرتب نشوند، قابل استفاده نيستند. بنابراين يكي از وظايف محققان، دسته‌بندي و نظم بخشيدن به انبوه مسائل در زمينه‌هاي خاص است. نويسندگان نيز با همين مورد مواجه هستند كه براساس نياز مخاطب، مجموعه مطالب را در بخش‌ها و فصل‌هايي جاي مي‌دهند.

برخي اصول وبرنامه‌هاي لازم در تربيت كودكان كه در اين كتاب مورد بررسي قرار گرفته، در بخش‌هاي زير دسته بندي شده‌اند.

ـ رعايت شرايط سني كودك

ـ احترام به شخصيت كودكان

ـ محبت به كودكان

ـ رعايت عدالت در رفتار با فرزندان

ـ اجتماعي بار آوردن كودك

ـ توجه به تفاوت‌هاي فردي كودكان

ـ اجتناب از تربيت تحميلي

ـ فراهم كردن موجبات كرامت و عزت نفس خانواده

اما يكي از مهم‌ترين دوره‌هاي تربيت كودكان (كه متاسفانه اغلب والدين از آن غافل مي‌شوند) سال‌هاي ابتدايي زندگي است. در اين مورد «محسن كتابچي» كه در كتاب «فرزند خوشبخت» از آيات قرآن كريم و روايات معصومين (ع) بهره گرفته است به اين نكته مهم چنين مي‌پردازد.

در سنين يك تا 7 سالگي ميل به استقلال و سيادت در اطفال بخوبي آشكار است. معمولا كودكان در اين دوران دوست دارند به ميل خود رفتار كنند؛ مي‌خواهند دنيايي را كه در آن زندگي مي‌كنند، تحت فرمان خود درآورند. برخي والدين كه از مسائل تربيتي آگاهي ندارند، در برابر توقعات فرزند خود در اين سنين، موضعگيري كرده و با توسل به زور و خشونت، كودك را به فرمانبرداري از خود عادت مي‌دهند. آنها با اين كار، نادانسته به شخصيت كودك لطمه مي‌زنند. عدم ارضاي ميل رواني كودكان در اين سنين ممكن است اولا آنها را به لجاجت و خيره سري سوق داده چنان كه ممكن است افرادي پرخاشگر بار آيند. ثانيا كودكان از قبول مسووليت‌هاي خويش عاجز بمانند و در برابر اراده بي چون و چراي ديگران تسليم شوند. ثالثا گرفتار حس ناامني و اضطراب گردند.

پس چه بهتر كه والدين بگذارند كودك در اين دوران طبق راه و رسم خود، خوب ترقي و رشد كند؛ نه اين كه بخواهند وي در جهتي كه آنان معين كرده‌اند، رفتار نمايد؛ زيرا اين‌گونه دخالت‌هاي بي‌جا سرچشمه نشاط و شور و شوق حياتي كودك را مي‌خشكاند.

البته نويسنده معتقد است:

منظور از آزاد گذاشتن كودك در اين دوران اين نيست كه وي هيچ‌گونه آموزشي نبيند، يا والدين در برابر رفتار وي بي‌تفاوت بمانند بلكه پدر و مادر بايد از بيداري فطرت و احساسات كودك نهايت استفاده را بكنند و به طور غيرمستقيم او را با زندگي آشنا كنند تا كودك براي دوره‌هاي بعدي آماده شود. در اين كتاب، همزمان با مباحث تربيتي به پاره‌اي نكات در سلامت جسماني كودكان نيز پرداخته شده است از جمله:

ساكت بودن كودك در اين سنين، نشانه بيماري و ضعف شخصيت او و وجود جوش و خروش در طفل، نشانه فزوني خرد و انديشه او در آينده است.

همچنين سوالات مكرر و پرحرفي زياد كودك نشانه‌اي است بارز بر اين كه وي مشغول تكميل معلومات خود در شناسايي اشيا و نيز پرورش قوه ناطقه و بيان خويشتن است.

همچنين خوب است بدانيم كودكان در سنين نخست زندگي، تصور مبهمي از طول زمان، چه گذشته و چه آينده دارند. مثلا مفهوم جمله «نيم ساعت ديگر» براي آنها با «يك سال ديگر» تفاوتي نمي‌كند. واژه‌هاي «ديروز» و «امروز» براي كودكان تا سن 3 سالگي مفهومي مبهم دارند. در سن 6 سالگي، قبل از ورود به دبستان، كودك كم‌كم نام روزهاي هفته را فرا مي‌گيرد.

اينها گوشه‌اي از نكات ظريفي بودند كه در اين كتاب مطرح شده و مورد بحث قرار گرفته‌اند. «فرزند خوشبخت» توسط نشر «هجرت» در 216 صفحه و با قيمت 3 هزار تومان به چاپ رسيده است.كتاب با 20سخن برگزيده در اهميت تربيت و 20 سخن از بزرگان در باره ورود به دنياي كودك پايان مي‌پذيرد.